Herstelonderzoek: zo verloopt het, stap voor stap

Het herstelonderzoek is geen extra straf. Het Hof van Cassatie omschrijft het als een beveiligingsmaatregel: geen vergelding voor wat gebeurd is, maar een controle vooraf. De vraag die de onderzoekers moeten beantwoorden is niet of je genoeg geboet hebt, maar of je vandaag veilig kan rijden.

Dat onderscheid klinkt juridisch, maar het heeft heel praktische gevolgen. Je hoeft niets goed te maken tijdens dit onderzoek. Je hoeft ook niemand te overtuigen dat je een goed mens bent. Wat je moet laten zien, is dat de situatie die tot de feiten leidde nu anders is — en dat je dat kan aantonen.

Het onderzoek bestaat uit twee delen. Een arts beoordeelt je medische rijgeschiktheid: je gezondheid, je medicatie, je middelengebruik en meestal je bloedwaarden. Een psycholoog beoordeelt de gedragskant: computertests, vragenlijsten en een gesprek. Ze werken apart, maar ze beslissen samen.

Alles begint bij het vonnis. Daarin legt de rechter het verval van het recht tot sturen op, en bepaalt hij welke onderzoeken en examens je moet afleggen voor je je rijbewijs terugkrijgt. Dat kan gaan om een medisch onderzoek, een psychologisch onderzoek, of allebei — soms aangevuld met een theorie- of praktijkexamen.

Kort daarna krijg je een brief van het parket met een keuzeformulier. Daarmee kies je zelf een erkende instelling waar je het onderzoek zal afleggen. Je hebt daarvoor één maand. Stuur je het formulier niet op tijd terug, dan duidt het openbaar ministerie zelf een instelling aan — en dan verlies je die keuze én mogelijk tijd.

Lees dat formulier aandachtig, en kijk niet alleen naar de afstand tot je woonplaats. Wachttijden verschillen sterk per centrum en per periode. Een instelling die iets verder ligt maar sneller een datum heeft, kan je weken schelen — en elke week telt, want je rijbewijs blijft intussen ingehouden.

Zodra je keuze bekend is, stuurt de instelling je een uitnodiging met datum, uur en locatie. In die brief staat ook wat je moet meebrengen en of je vooraf ergens bloed moet laten prikken.

Je betaalt het onderzoek zelf, en meestal vooraf. Bij Vias institute kost het medische deel €125 en het psychologische deel €425, samen €550 (tarieven vias.be, 2026). De tarieven van de andere erkende instellingen: [TODO(source)]. De wettelijk vastgelegde maximumbedragen worden jaarlijks geïndexeerd, dus controleer altijd het bedrag in je eigen uitnodiging.

Reken erop dat dit bedrag opnieuw verschuldigd is als je een tweede keer moet komen. Er bestaat geen korting voor een herkansing. Dat is een van de redenen waarom het de moeite loont om de eerste keer echt voorbereid te zijn, in plaats van te hopen dat het wel meevalt.

In de meeste gevallen gebeurt alles op één dag. Reken op een halve dag, inclusief wachttijden tussen de onderdelen.

Het medische deel is meestal het kortste: ongeveer twintig minuten. De arts overloopt je gezondheid, je medicatie en je middelengebruik, doet een kort lichamelijk onderzoek en bespreekt je bloedwaarden. Het psychologische deel duurt langer, doorgaans twee tot drie uur: eerst computertests en vragenlijsten, daarna het gesprek.

De volgorde verschilt per instelling en zelfs per dag. Laat je dus niet verrassen als jij bij de psycholoog begint terwijl iemand anders eerst bloed laat prikken. Neem iets mee om te lezen, en iets te eten en te drinken — maar geen alcohol de dagen ervoor, want EtG in urine kijkt twee tot vier dagen terug.

Na afloop overleggen de arts en de psycholoog. De arts ondertekent de uiteindelijke beslissing. Je krijgt die meestal binnen enkele dagen tot twee weken, per brief. [TODO(source: per centrum)]

Waarop letten ze? Volgens de wettelijke criteria vooral op negen dingen: of je begrijpt waarom het gebeurde, of je de beslissing om te rijden bij jezelf legt, of je verhaal klopt met je dossier en je bloedwaarden, of er concrete en dateerbare verandering is, of die verandering al lang genoeg duurt, of je een plan hebt voor moeilijke momenten, of je drinken en rijden structureel scheidt, of je motivatie van jezelf komt, en of er signalen zijn van afhankelijkheid of gecombineerd gebruik.

Het zwaarst weegt de samenhang. Je dossier, je vragenlijsten, je verhaal in het gesprek en je bloedwaarden moeten hetzelfde zeggen. Waar dat niet klopt, gaan ze doorvragen — niet om je te betrappen, maar omdat een verhaal dat op één plek scheurt, nergens meer te beoordelen is.

Er zijn drie mogelijke uitkomsten. Geschikt: je haalt je rijbewijs op de griffie op zodra je rijverbod is afgelopen. Geschikt onder voorwaarden of voor beperkte duur: je krijgt een rijbewijs met een beperkte geldigheidsduur, vaak één jaar, en een herkeuring in hetzelfde centrum. Ongeschikt: je mag na zes maanden opnieuw, en betaalt opnieuw.

De cijfers die het vaakst geciteerd worden, komen uit een analyse van Vias institute op dossiers uit 2012, gepubliceerd in 2015: 91,8% geschikt, waarvan 22,3% voor beperkte duur, en 8,2% ongeschikt — overwegend wegens overmatig alcoholgebruik. Recentere openbare cijfers zijn er niet. Lees ze dus als een orde van grootte over een oude steekproef, niet als jouw kans.

En dan het punt dat mensen het vaakst verrast: je krijgt je rijbewijs pas terug als je geslaagd bent, ook als je rijverbod allang voorbij is. Wie zijn onderzoek uitstelt, verlengt in de praktijk zijn eigen rijverbod. Dat is de enige echte reden om vandaag te beginnen in plaats van volgende maand.