Medisch herstelonderzoek en bloedwaarden: PEth, CDT en EtG uitgelegd

Het medische onderzoek duurt meestal ongeveer twintig minuten. De arts voert een gesprek over je gezondheid, je medicatie, je alcohol- en druggebruik, en doet een kort lichamelijk onderzoek. In de meeste alcoholdossiers vraagt hij daarnaast bloedwaarden op; bij drugsdossiers kan hij een haaranalyse laten uitvoeren.

Breng je medicatielijst mee — je apotheek of huisarts kan die afdrukken. Heb je een aandoening die de rijgeschiktheid raakt, zoals epilepsie, diabetes, een hartaandoening of een psychische aandoening, breng dan ook de brieven van je huisarts of specialist mee. Die aandoeningen worden apart beoordeeld volgens de wettelijke rijgeschiktheidsnormen, en verzwijgen helpt daar niet bij: een onvolledig beeld leidt eerder tot bijkomend onderzoek dan tot een snelle beslissing.

De arts is niet de tegenpartij. Hij beoordeelt of er een medische reden is waarom je vandaag niet veilig zou kunnen rijden — en in de meeste dossiers is die er niet, zolang je verhaal en je waarden bij elkaar passen.

EtG staat voor ethylglucuronide, een afbraakproduct dat je lichaam alleen aanmaakt na alcoholgebruik. Dat maakt het heel specifiek: een positieve EtG betekent alcohol, niet iets anders.

In urine kijkt EtG ongeveer twee tot vier dagen terug. Het is dus geen maat voor je gebruikspatroon over weken, maar een momentopname van het afgelopen weekend. Precies daarom is het onverstandig om de avond voor je onderzoek "één glas om te ontspannen" te drinken: dat glas kan nog zichtbaar zijn.

In haar werkt EtG heel anders. Haar groeit ongeveer één centimeter per maand, en een analyse over drie centimeter geeft dus een beeld over ongeveer drie maanden. Bij alcohol wordt haaranalyse minder vaak gebruikt dan bij drugs, maar het bestaat — en bij drugsdossiers is het vaak net het belangrijkste onderzoek.

PEth, voluit fosfatidylethanol, is de marker die de laatste jaren het meest aan belang won. Hij ontstaat alleen wanneer er alcohol in je bloed zit, en hij blijft daarna weken meetbaar. Daarmee vertelt PEth niet wat je gisteren deed, maar hoe je gemiddeld dronk in de voorbije weken.

De consensus van Basel uit 2022 hanteert deze richtwaarden: onder 20 ng/mL past bij niet of weinig drinken, tussen 20 en 200 ng/mL bij sociaal of matig gebruik, en 200 ng/mL of meer wijst op langdurig overmatig gebruik. Het terugkijkvenster is ongeveer drie tot vier weken; bij mensen die lang zwaar dronken, kan een waarde langer dan zes weken verhoogd blijven.

Dat laatste is belangrijk om te weten, en het wordt vaak verkeerd begrepen. Twee weken niet drinken maakt van een hoge PEth geen normale waarde. De marker meet een periode, niet een moment — en juist daarom is hij zo bruikbaar voor de beoordelaars.

CDT staat voor carbohydraat-deficiënt transferrine. De waarde stijgt pas na enkele weken van fors drinken, en normaliseert daarna weer over ongeveer twee tot drie weken. In medisch-juridische context wordt vaak een grens rond 1,6% gehanteerd, maar die verschilt per labo en per methode — vraag dus altijd naar de referentiewaarde die jouw labo gebruikt.

CDT is redelijk specifiek voor alcohol maar niet bijzonder gevoelig: iemand kan flink drinken en toch een normale CDT hebben. Er bestaan ook zeldzame aandoeningen die de waarde beïnvloeden. Daarom wordt CDT zelden alleen gebruikt, en vaak samen met PEth bekeken.

GGT, MCV, ASAT en ALAT zijn algemene levermarkers. Ze reageren traag — over weken tot maanden — en ze zijn niet specifiek voor alcohol: overgewicht, medicatie, leverziekte en andere aandoeningen kunnen ze evengoed doen stijgen. Ze zeggen dus iets over je lever, en pas in combinatie met de rest iets over je alcoholgebruik.

De meest gestelde vraag over dit onderwerp is hoelang je vooraf moet stoppen met drinken. Wij beantwoorden die vraag bewust niet met een datum, en dat is geen voorzichtigheid maar een inhoudelijk standpunt.

Ten eerste werkt het niet. De markers kijken verschillend ver terug, en bij zwaar gebruik blijft PEth langer verhoogd dan de meeste mensen verwachten. Een timingstrategie die op één marker is gebaseerd, sneuvelt op de andere.

Ten tweede is het niet waar het onderzoek over gaat. De beoordelaars zoeken geen momentopname van een schone week; ze zoeken een patroon dat past bij je verhaal. Een lage waarde bij iemand die zegt nog gewoon te drinken roept even veel vragen op als een hoge waarde bij iemand die zegt gestopt te zijn.

Wat wél werkt, is de omgekeerde volgorde: echt veranderen, en dat dan laten meten. Vraag je huisarts om PEth en CDT te bepalen, en om die na vier tot zes weken te herhalen. Een dalende of stabiel lage reeks over meerdere data is een van de sterkste dingen die je kunt meebrengen — sterker dan één perfecte meting, en oneindig veel sterker dan een goed getimede.

Stel dat je zegt gestopt te zijn en je PEth komt terug op 300. Dan is het probleem niet die 300 op zich. Het probleem is dat vanaf dat moment niets meer geloofd wordt van wat je verder vertelde — over je gebruik, over je verandering, over je plannen.

De uitweg is banaal en oncomfortabel: zeg wat waar is. "Ik heb geminderd, maar ik ben er nog niet, en ik werk eraan met mijn huisarts" is een antwoord waar een beoordelaar iets mee kan. Het kan leiden tot een beslissing onder voorwaarden in plaats van een gewone geschiktverklaring. Maar onder voorwaarden is geen mislukking — en het is in elk geval beter dan een verhaal dat halverwege de dag uit elkaar valt.

Wie zijn waarden vooraf kent, wordt bovendien niet verrast. Dat is de tweede reden om zelf een bloedtest te laten doen bij je huisarts: liever een vervelend gesprek in je eigen praktijk dan een vervelende stilte in het onderzoekscentrum.